Хоёр чих нь таглаатай, нүдний шил зүүсэн, ямар ч найз нөхөргүй нэгэн хүүхэд маш ганцаардан бас толгой гудайлган алхаж явна. Хоёр чихээ бөглөсөн нь зарим хүмүүс түүнийг муу байгаа тухай их ярьдаг тул хүмүүсийн муулахыг сонсохыг хүссэнгүй, хоёр нүдээ хаасан нь мөн л зарим хүмүүс түүнийг ичгэвэртэй хэмээн үздэг тул нүдэнд нь өртөхөөс болгоомжилж царайгаа нуужээ.

    Хоёр чих нь таглаатай, нүдний шил зүүсэн, ямар ч найз нөхөргүй нэгэн хүүхэд маш ганцаардан бас толгой гудайлган алхаж явна. Хоёр чихээ бөглөсөн нь зарим хүмүүс түүнийг муу байгаа тухай их ярьдаг тул хүмүүсийн муулахыг сонсохыг хүссэнгүй, хоёр нүдээ хаасан нь мөн л зарим хүмүүс түүнийг ичгэвэртэй хэмээн үздэг тул нүдэнд нь өртөхөөс болгоомжилж царайгаа нуужээ. Хэрвээ Монголын өсвөр үеийнхний бэлгийн боловсролыг хүүхдээр төсөөлбөл яг ийм дүр зураг бууж байна. Гандаж гутсан энэ хүүхэд уул нь эх орны минь ирээдүй, ирээдүй болсон олон мянган хүүхдийг аврах элч нь юм. Тэр аль ч нийгэмд амьдрах бөгөөд хэзээ ч хүмүүсээс салах ёсгүй жамтай нэгэн аж. Энэ хүүхэд хүний орчлонд мөнх амьдрах хувьтай бөгөөд хүний нийгэм ч өөрөө үүнийг шаардаж байдаг. Гэтэл нийгмээс хэзээ ч салж болшгүй хэрэгцээтэй энэ хүүхэд яагаад байр сууриа ололгүй ганцаардан алхаж явна вэ? Монголын нийгэм түүнийг анхааран авч үзэхгүй байгаа учраас тэр. Үүнийг батлах дөрөвхөн баримтыг хүргэе.  
1.    Эрүүл мэндийн яамны мэдээлснээр өнгөрсөн онд 2700 гаруй охин өсвөр наснаасаа насанд хүрэх томоохон үйл явцыг алхсаад ээж болсон.
2.    ХӨСҮТ-ийн судалгаагаар Монголд жилд 3000-4000 залуу хүн бэлгийн замын халдварт өвчнөөр өвчилж байгаа бөгөөд энэ тоо жил бүр нэмэгдэж байна.
3.    Жилд 2000 орчим өсвөр насны охин үр хөндүүлдэг.
4.    ЮНИСЕФ-ийн 2012 оны тайланд тэмдэглэснээр Монголын 15-24 насны залуу эрчүүдийн ердөө 68.9 хувь, эмэгтэйчүүдийн 31.6 хувь л олон хатмрагчтай тохиолдолд бэлгэвч хэрэглэдэг гэсэн байна.

Хэрвээ өнөөх гадуурхагдсан хүүг байх ёстойгоор нь хүндэтгэж байсан бол эдгээр мянга мянган хүүхдүүд хүүхэд хэвээрээ бас амьдрах илүү итгэлтэй, хүсэл мөрөөдөлтэйгөө үлдэх байлаа. Бэлгийн хангалттай боловсрол олгоогүйгээс болж хүүхдүүд сэтгэл санаа, бие мах бод, хүсэл мөрөөдөл, ирээдүйгээрээ ямар их хохирч байгаа тухай нэгд нэгэнгүй бичвэл сунжирсан их өгүүлэл болох биз. Тиймээс Монголын нийгэм төөрөлдөөд буй энэхүү эмгэнэлт байдлыг хэрхэн засах тухай өөрийн бодол, туршлагаа хуваалцая.

Хүүхдүүд бэлгийн боловсролын тухай ямар эх сурвалжуудаас мэдээлэл авдаг вэ? Сургуулийн орчин, гэр бүл, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, интернэт ертөнц, нийгмийн сүлжээ гэсэн ерөнхий ангиудад хувааж болох юм. Эдгээр томоохон эх сурвалжуудаас бид хамгийн ихээр нөлөөлж, зөв мэдээлэл хүргэж чадах нь сургууль болон гэр бүлийн орчин юм. Тиймээс энэ хоёр хүчин зүйлд өөрчлөлт хийх бодлого хэрэгтэй байна. 


Өсвөр насны хүүхдүүдийн бэлгийн боловсролоор хангагдах эрхийг хэрэгжүүлэх үүрэгтэй хамгийн том хүчин зүйл бол төр засаг. Манай эрх баригчид үүний төлөө анхаарлаа хааяа хандуулдаг ч зарим нь дутуу, зарим нь бүр буруу шийдвэр гаргачихжээ.

Бэлгийн боловсролыг шинэчлэх шаардлага
Монголын ерөнхий боловсролын сургуулиуд 12 жилийн буюу олон улсын сургалтын тогтолцоонд шилжээд удаж байна. Гэтэл бодит байдал дээр олон улсын сургалтын нэгэн томоохон бодлогыг орхигдуулчихаж. Энэ бол бэлгийн боловсролын хичээл, сургалт олгох явдал юм. Боловсролын тогтолцоог шүүмжлэлтэй нүдээр харвал өсвөр үеийнхний амьдарлын туршид хэрэгтэй боловсролыг олгох цаг хугацаа, боломжийг нь хязгаарлачихсан байна. Математик, англи хэл хэрэгтэй ч гэсэн эрүүл мэнд, бэлгийн боловсролын мэдлэг үүнээс илүүд тавигдах шаардлагатай юм. Математик, англи хэлний мэдлэгийг  нийгмийн хөгжлийн тодорхой үе шаардаж байгаа бол бэлгийн боловсролыг тухай мэдлэгийг хүмүүний бүхэл бүтэн амьдрал шаардаж байдаг.

Ерөнхий боловсролын сургуульд ордог “Эрүүл мэнд” хичээлийг өнгөрсөн жилээс “Хүн-нийгэм”, “Хүн-байгаль”, “Хүн-орчин” гэсэн гурван хичээл болгож хуваагаад орох цагийг нь багасгачихсан. Ингэснээр ядаж бэлгийн боловсролын тухай анх удаа ангийнхныхаа дунд ярилцаж, ядаж л хүүхдүүдэд энэ тухай уншиж мэдэх сэдэл олгодог байсан эрүүл мэндийн хичээл үгүй болжээ. Нөгөө талаас үгүйлэгдээд байгаа Эрүүл мэндийн хичээл ч төдийлөн үр дүнд хүрдэггүй байсныг нуух юун. Олон улсын бэлгийн боловсрол олгох сургалтууд шиг манайд сурагчдыг эрэгтэй, эмэгтэйгээр нь хувааж энэ “эмзэг” сэдвийг ярилцах туршлага хэзээ ч хэрэгжиж байсангүй. Ид дурлаж, бие биеэ шохоорхох насны хүүхдүүд хүйс холилдон суугаа цагт хүссэн зүйлээ багшаасаа асууж, нээлттэй ярилцаж, мэдэж чадна гэдэг юу л бол. Хүүхдүүдэд битгий хэл энэ талаар зааж буй эмэгтэй багшид ч эсрэг хүйстний хүүхдүүдтэй ярилцах нь асуудал болдог нь ойлгомжтой юм.

Тиймээс өсвөр насныханд бэлгийн боловсрол олгох сургалтын бодлогыг үндсээр нь шинэчлэх шаардлагатай байна. Сургалтын цогц агуулга, орчин үеийн сургалтын хэрэглэгдэхүүн бүр энэ тухай сургах багш хүртэл манайд алга. Эдгээр шинэчлэлүүдээс гадна сургалтын хөтөлбөрөөрөө эцэг эхчүүдийн бэлгийн боловсролд ч анхаарах хэрэгтэй байна. Энэ нь томчуудад чаддаг зүйлийг нь заах тухай биш харин хүүхдүүдтэйгээ энэ асуудлаар хэрхэн үр дүнтэй ярилцах тухай батгах ёстой юм.

Тэднийг хориглох нь бүр ч аюултайг хүлээн зөвшөөрөх шаардлага
Өнгөрсөн долдугаар сард Харилцаа холбооны зохицуулах газраас өсвөр насныхныг садар самуунтай тэмцэхээс урьдчилан сэргийлж порно сайтууд руу монголоос хандахыг хориглосон. Монголын төр хүүхдүүдээ садар самуунаас ингэж хамгаалж байгаа юм. Гэтэл бодит амьдралд орчин үеийн хүүхдүүдийн эргэн тойрныг төсөөлөөд үзвэл энэ шийдвэр маш буруу бодлого болох нь нотлогдоно. Найзууд нь сексийн тухай ярина, гэртээ ирээд телевиз үзтэл зар сурталчилгаа, дуу хөгжим, кино бүхэн секстэй гэж хэлэхэд хилсдэхгүй. Веб сайтуудад зочилно бараг бүгд л секс булантай. Фэйсбүүктээ орно хууль бусаар лайк авахын тулд группуудэд янз бүрийн секс зар, бичлэг тавьсан пост дэндүү олон. Дээрээс нь томчууд бүхэн л Ким Кардашьяны том өгзөгний зургийг нийтлээд байна. Зөвхөн монгол ч биш дэлхий нийт тэр чигээрээ сексийн давалгаанд өртсөн мэт. Өсвөр насныхны сонирхдог бүх зүйлийн хажуугаар секстэй холбоотой үйл явдал, өрнөл гарч байна. Ийм үед порно сайтуудыг хаана гэдэг хүүхдийн өмнө амтат бялуу гаргаж тавьчихаад нүдэн дээр нь идэхтэй яг адил хэрэг юм. Нэгдүгээрт, хэрвээ хүүхдүүд порно сайтууд руу ороод байна гэж байгаа бол тэд аль хэдийн ийм зүйлд дасал болсон гэсэн үг. Монголчуудын ихээр ордог порно сайтуудыг хаалаа гээд өсвөр насныхан орохоо больчихгүй, тэд нэгэнт яаж орохоо мэддэг тул шинийг хайгаад л олчихно. Монгол Улс дэлхийн бүх порно сайтуудыг хааж чадахгүй нь ойлгомжтой хэрэг юм. Тиймээс харин ч өсвөр насныхан өөрийг хайж эрэлхийлэх зуур садар самуунд татагдах магадлал улам бүр өсөх жишээтэй. Хоёрдугаарт, хүсэх тусам хясна. Хүүхдүүдэд бялуу идэх боломж олгохгүй бол тэд өөрсдөө худалдаж авах сонголт хийх магадлал маш өндөр. Учир нь нийгэм тэрхүү бялууг идэж байгаа дүр зураг тэдэнд үргэлж харагдаж байгаа учраас хэзээ ч энэ талаар мартаж чадахгүй. Бие мах бодийн хувьд ч боломжгүй юм. Тиймээс өсвөр үеийнхнийг нийгмээс тусгаарлаж хориглохоос илүү хүлээн зөвшөөрч, гагцхүү зөв шийдвэр гаргахад нь л туслах ёстой билээ.

Зочид буудлуудыг хянах, хариуцлага тооцох шаардлага
Монголын төр порно сайтуудыг хорилохын оронд замбараагүй зочид буудлуудын хууль зөрчсөн үйлдлүүдэд хориг тавих хэрэгтэй байна. Улаанбаатарын дүүрэг бүрт хоолны газруудаас илүү зочид буудал олон байгаа гээд хэлчихвэл худлаад тооцогдохгүй биз. Энэ л “хаалттай” газар өсвөр насныхан буруу замаар будаах тээх хамгийн дотны орчин болоод байна. Хэдий насанд хүрсэн хүнд үйлчлэх ёстой бөгөөд биеийн байцаалтыг нь шалгах ёстой ч зөвхөн нэгнийхийг нь л үздэг. Өөрөөр хэлбэл зочид буудалд хоёр буюу түүнээс олон хүн үйлчлүүлэхэд насанд хүрсэн нэг хүн л биеийн байцаалтаа үзүүлээд орж болж байгаа юм. Цаашлаад мөнгөний төлөө газрууд энэ хуулийг дагадаггүй, дагаагүй гээд хариуцлага хүлээлгэсэн тухай мэдээлэл та л лав сонсоогүй биз. Энэ л газарт төр төмөр нүүрээ харуулж хариуцлага өндөр ажиллах ёстой юм.

Гэр бүлийн орчин: Бэлгийн боловсролоо ашиглах эсэх шийдвэрийг бүгдээрээ гаргадаг

Монголд өсвөр насны хүүхдүүдэд бэлгийн боловсрол олгох зорилготой нэг ч вебсайт ажилладаггүй. Хичээл дээрээ үзэж байгаа цөөхөн цагт сурагч бүр энэ “хэцүү” сэдвээр хүссэн асуултдаа ойлгомжтой дэлгэрэнгүй асуулт авах боломжгүй байдаг. Тиймээс тэдэнд тусгайлан цаг гаргаж ярилцах шаардлага яах аргагүй гэр бүлийн гишүүдэд тэр тусмаа эцэг эхчүүдэд тулгарч байна.

Бэлгийн боловсролын тухай мэдлэгийг сургалтаар олголоо ч “осол аваар” гарсаар байна хэмээн асуух эцэг эх гарч магадгүй юм. Олон улсад ч ийм сургалт үр дүнгүй болох тохиолдол маш өндөр байдаг. Харин сургуулийн орчны олгож буй энэхүү мэдлэг гэр бүлийн орчноос шалтгаалж хэрэгждэг гэдгийг эцэг эхчүүд ойлгох хэрэгтэй. Өсвөр насныхан мэдлэгийг сургуулиас харин хэрхэн ашиглах шийдвэрээ гэр бүлээсээ олж байдаг. Тиймээс эцэг эх таны оролцоо хүүхдүүдийн тань шийдвэрийн цаана байдаг гэдгийг мартах ёсгүй. 

Хүүхдүүдтэйгээ бэлгийн амьдралын тухай ярилцахдаа эцэг эхчүүдийн гаргадаг нийтлэг алдааг webdoctor.mn сайтын мэргэжилтнүүд ингэж нэрлэж байна.
• Аав нар нээлттэй ярилцахаас илүү цааргалдаг.
• Аав нар ярилцлагадаа дотно харилцааны асуудлыг хөнддөггүй.
• Ээжүүд охинтойгоо л ярилцдаг.
• Багш нар нь хэлж өгнө гэж боддог учир ярилцдаггүй.
• Ярилцлагаа шүүмжлэл, маргаан болгон хувиргадаг.
• Ичиж зовж буйгаа ярилцах үедээ харуулдаг гэжээ. Эцэг эхчүүдийг ийм алдааг гаргахгүй байхыг зөвлөж байна.

Нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд, бэлгийн амьдрал, БЗХӨ, түүнээс урьдчилан сэргийлэх тухай боловсролыг өсвөр үеийнхэнд шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, хүний эрхийн зарчмыг баримтлан олгох нь маш чухал байна. Ингэж олгохдоо төр, сургууль, гэр бүлийн орчин бүгд хамтран ажиллаж байж өндөр үр дүнд хүрнэ. Мөн дээр бичсэн санаачлагуудыг хөгжингүй улс орнууд тогтмол хэрэглэж байгаагаас суралцах хэрэгтэй юм. Ийм харилцаа холбоот, тогтвортой хамтын ажиллагааны дараа л өсвөр үеийнхэн бэлгэвчийг бэлгэвч биш “аюулгүй секс” гэж хардаг болох ёстой.

Өөрийнхөө нэрийг цаасан дээр  бичээд энгэртээ зүүсэн, царайнд нь инээмсэглэл тодорсон, магнай тэнэгэр нэгэн хүү алхаж явна. Манлайлагч гэмээр төрхтэй тэр хүү томчууд, хүүхдүүдээс бүрдсэн маш олон найзтай бөгөөд тэдэнтэй өдөр бүр цагийг хамт өнгөрүүлж зөв шийдвэр гаргахад нь туслах аж. Хүү нийгэмд өндөр байр суурьтай бөгөөд түүнийг бүх нийтээр анхааран үздэг. Энэ нь бидний хамтын ажиллагааны үр дүн болох Бэлгийн боловсрол хүү байв.