Найман хувийн зээл урьд өмнөх оролдлогоо бодвол харьцангуй амжилттай, тогтвортой үргэлжилж, олон гэр бүлийг хамарч байна. Хамгийн сүүлийн тоо баримтаар 15268 иргэнд 870.4 тэрбум төгрөгийн зээл олгожээ. Үүн дээр өмнөх ипотекийн зээлд хамрагдсан 17198 иргэний  нийт 485.7 тэрбум төгрөгийн зээлийг 8 хувийн хүүтэй ипотекийн зээл рүү шилжүүлсэн байх юм. Эдгээр зээлд хамрагдсан иргэд хэдий хэмжээний мөнгө хүүнээс гадна давхар төлж байгаагаа мэдэхгүй л яваа. Үнэндээ зээлдэгчид 8 бус 8.4 хувийн хүү төлдөг болж таарав.

Энэ баримтыг саяхан Монголбанкны Мөнгөний бодлого судалгааны хэлтсийн дарга Б.Лхагважав дэлгэлээ. Монголбанкнаас Банкны хүү бодох аргачлал, хүү, шимтгэл, хураамжийн мэдээллийн ил тод байдлын журмыг хэрэгжүүлж эхэлж байгаа юм. Журмын ач тус энэ 0.4 хувийн зөрүүг илчилж өгснөөр эхэлж байна. Арилжааны банкуудын зээлийн болон хадгаламжийн хүү өнөөдөр 14 хувь орчим байгаа. Харин зарласан зээлийн хүү, бодит хүү (бодит өртөг) хоёр зөрүүтэй байдгийг иргэд мэддэггүй. Тэгвэл банкуудын зээлийн бодит хүү өнөөдөр дунджаар 14.5 хувь болдог байна.

Бодит хүүний хувь хэмжээ өөр байдагт дараах шалтгаан бий. Нэгдүгээрт шимтгэл авах хэлбэр. Өнөөдөр монголын ихэнх арилжааны банкууд энэ аргыг хэрэглэдэг. Олгосон нийт зээлийнхээ 1 хувийг зээл олгосны шимтгэл /service feed гэж хэлдэг/-д буцааж авдаг юм. Хоёрдугаарт хүүнээс хүү бодох аргачлал. Хадгаламжийн хүүнд давхар хүү боддог туршлага манай банкны системд бий. Тэгвэл энэ туршлага зээлийн хүүнд ч бас нэвтэрсэн аж. Түүнийгээ нийтэд мэдээлдэггүй байжээ.

Яг ийм л байдлаас болж найман хувийн хүүтэй орон сууцны ипотекийн зээлийн хүү 8.4 хувь болж байгаа аж. Тус зээлд өнөөдрийн байдлаар 30 гаруй мянган гэр бүл хамрагдсаныг эхэнд дурдсан. Эдгээр зээлдэгчдийг багадаа л 30 сая төгрөгийн зээл авсан гэж бодоход арилжааны банкууд  4 тэрбум төгрөгийн илүү ашиг “цохих” болж байна. Өрх бүрээр бодож үзвэл нэг айл багадаа л 120-160 мянган төгрөг илүү төлөхөөр байгаа юм. Энэ их мөнгийг тооцооны аргаар "цохих"нь шударга бус гэж үзэх иргэд олон байна. Учир нь 8%  гэсэн бол 8% л байх ёстой. Ямар нэгэн 8.4% хувийн хүүний тухай энд яридаагүй. Хэрвээ 8.4 хувийн хүүтэй бол үүнийгээ 8% гэж зарлаж мэхлэх хэрэггүй гэж үзэх иргэд цахим ертөнцөөр дургуйцлээ илэрхийлсээр байгаа билээ. 

Хэдийгээр 0.4 хувь нь нэг айл өрхийн эдийн засгийн хэрэглээнд мэдэгдэхүйц нөлөөлдөггүй ч макро эдийн засаг, банк санхүүгийн салбарт энэ өчүүхэн зөрүү маш их мөнгө болж хувирдаг юм. Манай улсын эдийн засгийн гол цөм нь банкны салбар. Бүх зээл, мөнгөний эргэлт банкаар дамждаг. Тиймээс энэ үл мэдэгдэх хүүний зөрүү энгийн ард иргэдийн амьдралд дарамт болж байгааг бид үл мэдсээр. Нэг жишээ дурдахад саяхан нэг гэр бүл ипотекийн зээлд хамрагджээ. Мэдээж хуримтлуулсан мөнгөө хасаад зөвхөн дутсан хэсгийг нь банкнаас зээлэв. Харин банк зээлийн шимтгэлдээ 1 хувийг өөртөө үлдээчихэж. Тиймээс мөнөөх гэр бүл дутуу 1 хувиа эргээд өөрсдийн халааснаас гаргах шаардлагатай болжээ.

Ганц зээл ч бус. Банкуудын харилцах дансны карт бидний өдөр тутмын хэрэглээ болсон. Тэр картаар гүйлгээ, төлбөр тооцоо хийх бүрт шимтгэл давхар бодогддог. Ялангуяа өөр банкны бэлэн мөнгөний машин (ATM)-аас мөнгө гаргаж авахад 500 төгрөг төлнө. Монголд 1.7 сая карт эзэмшигч бий гэсэн тооцоо байдаг. Энэ хүмүүс сард зөвхөн нэг удаа бусад банкны бэлэн мөнгөний машинаар үйлчлүүллээ гэж бодоход банкууд 8 сая 500 мянган төгрөгийн орлого олж байна. Энэ мэт шударга бус үйлдэл эцэстээ эгэл жирийн иргэдийн нуруун дээрх ачаа болно. Эгэл жирийн эргэд хөлс хүчээ шавхаж олсон мөнгөнөөсөө алхам тутамдаа “шимүүлсээр”.

Бас нэгэн тоо баримтаар энэ эргэцүүллээ төгсгөе. Монголын нийт хадгаламжийн 95 хувийг ердөө 200 орчим гэрбүл эзэмшдэг юм. Өөрөөр хэлбэл зээлдэгчид тэдний мөнгөнөөс зээлдэж, тэдэнд хүү төлж, дундаас нь банкууд ашиг унагаж “тоглодог” гэсэн үг.