Хужиртын халуун рашаан он тооллын хувьд 1939 эхтэй гэдэг. Энэ бол аж ахуй эрхлэх хэлбэр, бүтцийн хувьд рашаан сувлилын засаг захиргааны нэгжийн суурь тавигдсан цаг тооны бичиг болохоос өмнө, халуун рашаан байгаагүй гэсэн утга агуулга огтхон ч биш юм. Нутгийнханы, дунд өнөөдрийг хүртэл ам  дамжин яригддаг нэг зүил нь сувиллын захиргаа байгуулагдахаас өмнө морь, тэмээ, ердийн хөсөгтэй рашаанчид энэ хөндийд битүү байдагсан хэмээн ярьдаг. Тэрхуу дур зургыг өнөөгийн бид мэдэхгуй. Харин халуун рашааныг түшиглэсэн эмчилгээ үйлчилгээ явуулдаг хэд хэдэн аж ахуйн нэгж байдгийг бол бүгд мэднэ. Тэдний нэг нь “Элма хужирт” рашаан сувилал. Тус рашаан сувилал 2005 оноос эхлэн энэ чиглэлийн эмчилгээ, үйлчилгээг иргэдэд үзүүлж иржээ. Рашаан, сувилалын эмчилгээ үйлчилгэз үзүүлэх, тусгай зөвшөөрлийг Эрүүл мэндийн яамнаас авдаг юм байна. Түунийгээ тус яам “Магадлан итгэмжлэл" хэмээн өхөөрдөн нэрлэдэг аж. Усыг нь уувал ёсыг нь дагана гэгчээр бусдын жишгээр тэрхүү магадлан итгэмжлэлд нь орсоор, авсаар иржээ. Тус рашаан сувилалын магдлан итгамжлэлийн хугацаа энэ онд дуусч дахин авах болсон байна.

  “Магадлан итгэмжлэл”-ийг хадгалж үлдэх,эмчилгээ үйлчилгээнийхээ чанарыг сайжруулах үүднээс тус сувилал өнгөрсөн хоёр жилд эмчилгээнийхээ талбайг гурав дахин томсгосон байна. ЭМЯ-аас томилогдсон шинжээчдийн баг 2013 оны есдүгээр сард тус сувилал дээр очсон байна. Хийж бүтээсэн зүйлтэй хүний хувьд “Элма хужирт” рашаан сувиллын захирал Д.Гэрэлмаа нүүр бардам сууж байсан аж. Тэгээд ч “Элма хужирт” рашаан сувилал нь Японы “Жайка” байгууллагын шалгуурт тэнцэж 150 ортой өргөтгөлийн барилга барьж ашиглалтад оруулах гэж байгаа үндэсний хэмжээнд явуулж байгаа үйл ажиллагаагаа өргөтгөж байгаа эмчилгээ сувилгааны аж ахуйн нэгж юм.
  Шинжээчдийн багийнхан ч \ЭМЯ-аас нэг ч хүн ороогүй\ тэр хүний хийж бүтээсэнд сэтгэл хангалуун их зүйл хийж амжуулсаныг нь ам амандаа магтаж байжээ. Тэд буцахдаа “рашаан сувилал” ийм байхад болно гэсэн урмын үг хэлж байсан байна. Тэд үзэх ёстой зүйлээ үзэж харсаны дараа тухайн сувилалын захирал зарим эмч нарыг байлцуулан дүнгийн хурал хийж тэмдэглэл үйлдсэн байна. Тэр хурлын тэмдэглэлээс харахад өнөөдрийн “Элма хужирт” сувилал гэхээсээ илүү түүний өргөтгөл баригдаж ашиглалтад орсон нөхцөл байвал зохих түвшин стандартыг хэлж өгсөн байх юм. Энэ бол хэдийгээр нэг нь шалгуулж нөгөө нь шалгаж байгаа ч гэсэн нэг салбарынхан тул бие биедээ мэргэжлийн зөвлөгөө өгч тусласан нэг хэлбэр биз ээ. Тэр бүхэн цагаан цаасан дээр тэмдэглэгдэн үлдсэн байна.

   “Элма хужирт” рашаан сувилалын үйл ажиллагаанд үнэлгээ хийсэн дүнгийн тухай хурлын тэмдэглэл 2013.09.27 Эрүүл мэндийн сайдын 395 тоот тушаалын дагуу “Элма хужирт” сувилалыг магадлан итгэмжлэхээр гурван чиглэлээр шалгажээ, Шинжээчийн багийн гишүүд өөр өөрийн чиг үүрэгтэй. Багийн гишүүн Э. Тунгалаг, \Удирдлага бүтэц зохион байгуулалт\ Г.Ганболд, \Эрүул мэндийн тусламж үйлчилгээний зохион байгуулалт\ Ц.Цэцэгмаа Юрчны эрүүл ахуй халдвараас сэргийлэх\ эдгээр багийн гишүүд тус бүртээ өөр өөрийн хариуцсан чиглэлээр үнэлгээ өгч дараах зөвлөмжийг өгсөн аж.

Э. Тунгалаг: -Бичиг баримтын боловсруулалт сайн байна.
боловсруулалт сайн байна

-Боловсон хүчний бүрэлдэхүүнийг улам чанаржуулах хэрэгтэй
    
-Тусламж үйлчилгээ цаашдын хөгжлийн хөтөлбөр боловсруулж ЭМЯ-аар батлуулан ажиллах ёстой.

-Өргөтгөлийн барилга ашиглалтад ороход сургалтын өрөө, номын сан, цахим номын сантай болох,
    
Г.Ганболд: -Сувилуулагчдын эмнэлэгт шилжүүлэх журамтай байх,
Байгууллага хамт олны соёлтой үйлчилгээ сайн давуу талтай боловч сувилуулагчдад урлаг соёлын үйл ажиллагаа явуулах тусгай өрөө дутмаг байна.

-Хүчил төрөгчийн өтгөрүүлэгчтэй аппарат, отсос яаралтай тусламжийн өрөөнд байх хэрэгтэй.

- Ажилтан бүр ажил үүрэгтэйгээ холбоотой сайдын тушаалуудыг мэддэг байх,

-Өргөтгөл баригдан дуусч ашиглалтад орох үед мэргэжлийн боловсон хүчин нэмэж ажиллуулах шаардлагатай байна.

Ц.Цэцэгмаа -Чийрэгжүүлэх өрөөг бэлтгэх
-Эмчилгээний өрөөнд өргөтгөл дууссаны дараа гарын угаалтуураа холбох,

-Иллэг эмчилгээний өрөө тусдаа байх шаардлагатай.

-Хоолны технологичтой болох, ингээгүй нөхцөлд гэрээгээр ажиллуулдаг байх,
-Эмчилгээний хоол 1-15-г мөрдөх,

-Галын хор зааварчилгаа техник ашиглаптыг заасан байрлалын дагуу барлуулах,

 -Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан ариун цэврийн өрөөний тохижилт хийх,

-Эмнэлэг үйлчилгээнийхээ төлөвлөгөө хөтөлбөрийг боловсруулж удирдлагад байнга танилцуулж шийдвэрлэдэг байх, хэмээн тус бүртээ үнэлгээ, зөвлөмж өгч танилцуулсан байна.

Шинжээчдийн багийнханы өгсөн үнэлэлт, зөвлөмжийг сонссоны эцэст тус рашаан сувилалын захирал Д. Гэрэлмаа “Бидний ажилд сайн гэсэн үнэлгээ өгч, цаашид хэрэгжүүлэх үнэтэй зөвлөгөө өгсөнд баярлалаа. Цаашдаа мэргэжлийн боловсон хүчйн бэлтгэхэд ЭМЯ болон холбогдох газруудаас дэмжлэг авч байх болно.

  Тэрчлэн ажилтнуудын дунд улирал тутамд сургалт  семинар, зохион байгуулж байх төлөвлөгөө гаргаж, түүнийгээ  мөрдөн ажиллана" хэмээн хэлсэн байна. ”Элма хужирт рашаан сувилалын албан өрөөнд болсон энэ амьд халуун яриа ЭМЯ-ны үүдээр орж төрийн  албан хаагчийн төмөр үзэгний хүйтэн хушуунд цоо бүлүүлжээ. Ингэж хэлдэгийн хувьд тус яамны “Магадлан итгэмжлэл” олгодог эвэртэн туурайтнууд тодруулбал Төрийн захиргааны удирдлагын газрын дарга Д.Оюунчимэгийн гарын үсэгтэй албан бичгээр эл рашаан сувилалд” Магадлан итгэмлэл” олгохгүй гэж 2013 оны 10-р сарын 29-нд мэдэгджээ. “Магадлан итгэмжлэл” олгохгүй гэж хэлэх маш амархан. Харин түүний хор уршиг тухайн рашаан сувилалд ямар хүндээр тусч байгааг төсөөлөхөд хүнд, үүнийг мэддэг  төрийн албан хаагч гэж байдаггүй нь харамсалтай.. Бүр ч эсэргээрээ тухайн нэгжийн “Магадлан итгэмлэлийг олгоогүйгээ бахархал болгон хороондоо яридаг талаар зарим эх сурвалж хэлж байгаа юм. ЭМЯ- тус рашаан сувилалын Тусгай зөвшөөрлийг олгоогүй шалтгааныг хоёр янзаар тайлбарлаж байна. ЭМЯ шинжээчийн баг томилхоосоо өмнө тус рашаан сувилалын тусгай зөвшөөрлийг дахин олгохгүй байхаар шийдсэн. Нөгөө талаар түүнтэй ижил төрлийн үйл ажиллагаа явуулдаг улсын байж байгаад хувьчлагдсан “Хужирт” рашаан сувилалын хувьцаа эзэмшигч Бямбаа гэгийн захиалгаар үйлдсэн гэж үздэг байна. Ингэж үзэх үндэслэл бий. "Хужирт рашаан сувилалын хувьцаа эзэмшигч Бямба нь “Монгол эм инпэкс’’-ийг хувьчилж авсан. Хуучин ЭМЯ-ны мапын “толгойлогч" УИХ, Засгийн газрын гишүүн ЭМС асан П.Нямдаваагийн бүлгийн этгээд Эрүүл мэндийн сайд асан Д.Туяагийн зөвлөхөөр ажиллаж байхдаа ‘‘Хужирт’’ рашаан сувиллын хувьчлалыг булингартуулж хувь эзэмших болсон зальт этгээд. Эрүүл мэндийн салбарыг эрүү өвдгөөр нь мөлхүүлсэн дээрх этгээдүүдийн гар өнөөдөр ч энэ салбарт дүрээтэй хэвээрээ байна.
   УИХ 2012 оны сонгуулиар тус салбарын энэ малын харъяалагддаг МАН цөөх болсон. Үүний үр дүнд сайд нь өөрчлөгдсөн. Гэвч төрийн албан хаагч нэр дор энэ салбар өнөөдөр бүрэн шинэчлэгдэж чадаагүй байна. Ийм хүмүүсийн тоод Төрийн захиргааны удирдлагын газрын дарга Д.Оюунчимэг, Байгууллагын хөгжлийн удирдлагын хэлтсийн дарга Д.Оюунцэцэг нар багтдаг гэж эх сурвалж хэлж байна.”Магадлан итгэмжлэл” гэгчийг үзэгнийхээ үзүүрээр шийддэг эдгээр албан тушаалтанууд шинжээчийн багийн бүрэлдэхүунд орж ажилладаггүй. Нэг үгээр хэлбэл тусгай зөвшөөрвл авах гэж байгаа аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг нүдээр үзэж, гараар барьж хардаггүй. Зөвхөн шинжээч томилдог. Тэднийхээ үнэлгээг авч үздэггүй, зөвхөн өөрийнхөө үзэмжээр шийдэж рашаан сувилал, хувийн эмнэлгүүдийн хувь заяагаар тоголдог нэг жишээ нь “Элма хужирт" рашаан сувилал боллоо. Албан контоорт сууж байгаад гарын үсэг зурах маш амархан. Харин тэр бүхний бий болгож бүтээн босгоно гэдэг бол маш хэцүү. Тийм учраас улаан гараараа хийж бүтээж бий болгосон тэрбумтанууд Монголд хараахан төрөөгүй байна. Харин өндөр албан тушаалтанд дэлүү шиг наалдаж бусдын бий болгосныг булаан авсан тэрбумтанууд төрж байна. Тэднийг “төрөөс төрсөн тэр бумтан"-ууд гэж нэрэлдэг. Тэдний нэг нь Бямбаа биз ээ.. Эрүүл мэндийн салбарыг сүүлийн 20 гаруй жил эрхшээлдээ байлгаж байгаа П.Нямдаваагийн мафид багтдаг тэдний rap урт хэвээрээ байгаа аж..
   “Элма хужирт" рашаан сувилалд “Магадлан итгэмжлэл” олгохгүй гэсэн албан тушаалтны гарын үсэгны гарз нь Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумд нэгэн татвар төлөгч байхгүй болох хэрэг. Олз нь гэвэл ЭМЯ-ны газрын дарга нарыг нүднийхээ харцаар удирдаж гарын үсэг зуруулж байгаа “Хужирт” рашаан сувилалын хувь эзэмшигч Бямбаагийн орлого нэмэгдэх нь. Гарын үсэгний гарз олз гэж үүнийг хэлнэ.