Өдөр тутам чихэвч зүүж, хөгжим, подкаст сонсох нь олон хүний, ялангуяа залуу үеийнхний амьдралын салшгүй хэсэг болжээ. Гэвч чихэвчийг байнга хэрэглэх нь бусадтай харилцах боломжийг багасгаж, ганцаардлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ өөрийн бодол санаатайгаа тайван үлдэх чадварт нөлөөлж болзошгүйг судлаачид анхааруулж байна.

Нью-Йорк хотын 24 настай Атира Гали өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сарын дунд үе гэхэд Spotify платформоор нийт 33,500 минутын хөгжим сонссон байжээ. Тэрбээр ажилдаа явахдаа, ажлынхаа завсарлагаар, гэрийн ажил хийх болон унтахын өмнө чихэвчээр хөгжим эсвэл подкаст сонсдог аж.

Түүнтэй адил олон залуу өдөр тутмын бараг бүх үйл ажиллагаагаа ямар нэгэн аудио контент сонсохтой хослуулдаг байна. Edison Research байгууллагын тавдугаар сард нийтэлсэн санал асуулгаар 13-34 насныхан өдөрт дунджаар 4.5 цагийг хөгжим, подкаст болон бусад аудио контент сонсоход зарцуулдаг гэжээ.

Чихэвч хүмүүсийг нийгмээс тусгаарлаж байна уу?

Калифорнийн Их сургуулийн мэдээлэл зүйн профессор, доктор Глория Маркийн үзэж буйгаар хүмүүс чихэвчийг бусадтай харилцахаас өөрсдийгөө тусгаарлах хэрэгсэл болгон өөрийн мэдэлгүй ашиглах нь бий.

Висконсин-Мэдисоны их сургуулийн дэргэдэх Эрүүл оюун ухааны төвийг үүсгэн байгуулагч Ричард Дэвидсоны ажигласнаар их сургуулийн оюутнуудын дийлэнх нь гадуур явахдаа чихэвч зүүдэг болжээ. Үүний улмаас оюутнууд өөр өөр орчин, үзэл бодолтой хүмүүстэй танилцах, шинэ харилцаа үүсгэх боломжоо алдаж болзошгүй байна.

Түүнчлэн кофе шоп, автобусны буудал зэрэг газарт хүмүүс утсаа ширтэх эсвэл чихэвчээрээ хөгжим сонсох нь түгээмэл болжээ. Урьд нь танихгүй хүнтэй инээмсэглэн мэндлэх, богинохон яриа өрнүүлэх боломж байсан бол өнөөдөр ийм энгийн харилцаа ч ховордож байгааг мэргэжилтнүүд онцолжээ.

Мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар өдөр тутмын ийм энгийн харилцаа хүртэл хүний сэтгэл санаа, сайн сайхан байдалд чухал нөлөөтэй. Харин чихэвч байнга зүүх нь эдгээр боломжийг анзаарахгүй өнгөрөөхөд хүргэж болзошгүй юм. АНУ-д таван хүн тутмын нэг нь ганцаардлыг мэдэрдэг гэсэн тооцоо байдаг бөгөөд нийгмийн харилцаа хомсдох нь энэ асуудлыг улам хүндрүүлж болзошгүйг судлаачид анхааруулж байна.

Чимээгүй байх нь яагаад чухал вэ?

Чихэвчийг байнга хэрэглэх нь хүнийг эргэн тойрныхоо орчинд анхаарал хандуулах, өөрийн бодол санаатайгаа тайван үлдэх чадвараа алдахад хүргэж болзошгүй гэж доктор Глория Марк үзэж байна. Түүний хэлснээр хүмүүс уйдах, бодолд автах үедээ чимээгүй сууж, өөрийн бодлоо чөлөөтэй урсгахын оронд утас, хөгжим зэрэг анхаарал сарниулах зүйлсийг шууд сонгодог болжээ. Гэвч уйтгарлах, чимээгүй байх нь заавал сөрөг зүйл биш бөгөөд өөрийгөө танин мэдэх, эргэн тойрноо анзаарах боломж олгодог байна.

Ричард Дэвидсоны тайлбарласнаар хөгжим сонсох, утсаа гүйлгэх нь хүсээгүй бодол, сэтгэл хөдлөлөөс түр хугацаанд анхаарал сарниулж болох ч энэ нь урт хугацааны шийдэл биш юм. Харин анхаарал сарниулах зүйлээ зогсооход өмнөх бодол, санаа зовнил эргэн сэргэж болзошгүй.

2010 онд хийгдсэн нэгэн судалгаагаар насанд хүрэгчид сэрүүн байх хугацааныхаа ойролцоогоор 47 хувьд нь тухайн мөчид юу хийж байгаадаа бус, өөр зүйлд бодол санаагаа чиглүүлдэг гэж тогтоожээ. Дэвидсон орчин үеийн хүмүүсийн анхаарал төвлөрөл үүнээс ч дордсон байж болзошгүй гэж үзэж байна.

Чихэвчгүйгээр явж үзсэн нь

Атира Гали чихэвчийг хэт их хэрэглэдэг зуршил нь өөрт нь хэрхэн нөлөөлж байгааг мэдэхийг хүсжээ. Тиймээс тэрээр хэдэн долоо хоногийн өмнөөс ажилдаа явах замдаа хөгжим сонсохгүй байхаар шийдсэн байна.

Тэрбээр хөгжим сонсох нь уйтгартай санагддаг ажил, өдөр тутмын үйл ажиллагааг илүү таатай болгодог ч хөгжимгүйгээр эдгээр зүйлээ хийх чадварт нь сөргөөр нөлөөлж байгаа эсэхэд санаа зовж байжээ. Туршилтынхаа хоёр дахь өдөр тэрээр өдөр бүр алхдаг замдаа шинээр нээгдэх дөрвөн дэлгүүрийн зарлалыг анзаарсан байна. Өмнө нь яг энэ замаар тогтмол явдаг байсан ч чихэвчтэй явахдаа тэдгээрийг огт анзаараагүй аж.

Энэ туршлага нь хөгжим сонсохгүй, орчиндоо анхаарал хандуулахад өдөр тутмын амьдралдаа урьд нь анзаардаггүй байсан зүйлсийг олж харах боломжтойг түүнд ойлгуулжээ. Мэргэжилтнүүд чихэвчийг бүрэн хэрэглэхээ болих шаардлагатай гэж үзээгүй ч өдөр тутмын зарим мөчид хөгжим, подкастгүй байж, эргэн тойрныхоо хүмүүстэй харилцах, өөрийн бодол санааг сонсох боломж олгохыг зөвлөж байна.

Л.Баяр